WATAK UTAMA

Sinom.

Ambegé kang wus utama,

tan ngendhak gunaning janmi,

amiguna ing aguna,

sasolahé kudu bathi,

pinteré dèn alingi,

bodhoné dinokok ngayun,

pamrihé dèn inaa,

aja na ngarani bangkit,

suka lila dèn ina sapadha-padha.

Wulangreh, Paku Buwana IV

Katrangan tembung:

ambeg             = i. (kn): 1.watak; 2.awatak, duwe bebuden; 3. umuk, duwe anggep luhur lsp; 4. engg. rewel (tumrap bocah); diambegi: direngkuh kalawan ambeg (umuk). ii. ambegan: (kn). napas, mlebu metune hawa ing irung (kebuk); 2. nyerot lan ngetokake hawa. ambeg darma (kw): welasan (seneng tetulung); ambeg pati (br): ora wedi marang pati (wani mati); ambeg siya (kn): awatak siya marang; ambeg sura (kw): kendel banget; ambeg wani (br): kendel, kumendel, ambeg welas (kn): welasan.

utama              =(s) 1. (kw). becik, linuwih; 2. n. utami (k): luwih dening becik (tumrap bebuden, watak, lsp); utamane: prayogane, becike.

ngendhak        = (kn): 1. mareni (kamanuhan, lsp), ninggal (pagawean); 2. nyandhet (kanepson, lsp)

guna                = (s) 1. (kw) watak, kaluwihan, kapinteran; 2. (kn) panggawe, krenah, paeka; 3. (n) gina (k) paedah; guna bisa, guna gawe, guna piranti, guna sarana, guna sekti (kn): daya kang ngungkuli kodrat ginawe krenah (maeka) ing liyan; gumuna (br): kuminter; nggunani: maeka (menggawe) ing liyan sarana guna gawe, lsp; ngguna gawe (kn): maeka, menggawe; maling aguna: maling sekti.

janmi               = janma, jalma, manungsa, nara, wong,

amiguna          = (kw): pinter; migunanni : maedahi; migunakake: nganggo

den                  = i (kw): 1. di- , upamane den prajaya; 2. di- (pakon alus) upamane : den ngati-ati. ii. pacelathon: sesebutane wong sing isih dharah; 2.(enggonan) sebutane wong lanang (sing klebu tengahan).

bangkit            = bisa.

suka                 = i (kn) bungah; suka-suka, suka pari suka, sukan-sukan: bungah-bungah, seneng-seneng. ii (k): aweh, oleh (nglilani); dipunsukani (k): diwenehi, dipunsukakaken: diwenehake; suka lila (rila) (kn): kanthi senenging ati sarta lila; suka- nrima, suka- sukur, suka-panarimah) (kn): matur nuwun.

ina                   = 1. (kw) nistha, asor; 2. (kn) ak. cacad (tumrap badan); 3 (kw): picak; 4 (ak) weya, kurang ngati-ati; diina : diremehake, disepelekake (dipesthekake yen ora bisa; ina budi (kw): bodho.

Wacan Aksara Jawa (5)

Wacan Aksara Jawa (4)

SATRIYA , KEPRIYE ?

Tembang ing dhuwur kapethik saka Serat Wulang Reh anggitan Ingkang Sinuwun Paku Buwana IV minangka piwulang marang putra wayahe, supaya kabeh padha nduweni watak satriya. Apa ta satriya iku ? Miturut kamus Kawi-Jawa karangan C.F.Winter satriya iku tegese tedhak turune ratu. Dene miturut Baoesastra Djawi karangan WJS Poerwadarminta ateges : wong luhur, utawa prajurit luhur. Dene nyatriya : nduweni watak satriya , yaiku nduweni tindak tanduk kang utama sarta kendel.
Watak utama iku watak kang ora nalisir saka bebener. Bebener kaya kang didhawuhake dening Gusti kang Maha Kawasa, sarta ora nalisir saka angger-anggering negara. Dene kendel ateges wani nindakake bebener, kayata mbrantas tindak korupsi, mbrantas mafia hukum sing saiki lagi dadi kawigatene bangsa Indonesia.
Jatmika tegese anteng utawa alus budine. Nindakake samubarang pakaryan ora kena grusa-grusu, sing tundhone malah kliru. Dene ruruh ateges wanguning praen sareh. Tembung jatmika lan ruruh iku tembung loro sing ora kena dipisah-pisahake. Wong sareh ora ateges ora bisa mlayu banter. Samubarang tindak dipikir kanthi jero. Wasis samubarangipun bisa mumpuni sabarang pakaryan, pinter ing sakabehe.

DHANDHANGGULA

Koreksi :
Ing ukara "Kuda ngrap ing pandengan ", sawise pa mati banjur pasangan ha.

AMENANGI JAMAN EDAN

Koreksi :
Ing ukara Dilalah karsa Allah sing bener ngango pada lingsa, dudu pangkon.
Ing ukara Begja-begjane kang lali, uga nganggo pada lingsa.


.