Senin, 29 Juni 2015

NEGARA BAWAHAN MAJAPAIT.




Ing ngisor iki negara-negara kang disebutake ing Negarakrtagama minangka wilayahing Majapait ing jaman samana.  Ing jaman biyen negara ateges kutha. Panjenengan isih pirsa negara ngendi wae?  

[Pupuh 13]
1.      lwir niɳ nusa pranusa pramukha sakahawat / ksoni ri malayu,
naɳ jambi mwaɳ palembaɳ karitan i teba len / darmmaçraya tumut,
kandis kahwas manankabwa ri siyak i rkan / kampar mwan i pane,
kampe harw athawe mandahilin i tumihaɳ parllak / mwan i barat.

Jarwane kira-kira:

Pupuh 13
Pulo pulo liyane kabeh kang kebawah sing paling utama  Malayu, Jambi, sarta Palembang, Karitang, ing Toba lan uga Darmasraya katut . Kandis, Kahwas, Minangkabau, ing Siak, ing Rokan, Kampar sarta di Pane. Kampe, Haru, lan maneh Mandailing, ing Tumihang, Perlak, lan ing Barat.

Ing sabanjure teks mung jarwan wae .

Lwas  (Los ?) lan  Samudra sarta ing Lamuri, Batan, Lampung lan uga ing Barus. Yaiku sing paling utama  bumi Melayu kabeh wis padha tundhuk. Negara-negara ing Pulo Tanjungnegara; ing  Kapuas lan ing  Katingan, Sampit, sarta Kota Lingga, ing  Kota Waringin, Sambas,sarta ing Lawai.

Ing tanah bawahan  Pahang sing utama Hujung Medini (tanah ujung) .  Langkasuka, lan uga ing Saimwang, ing Kelantan, ing Trengganu, Nashor , Pakamuar, Dungun, ing Tumasik, ing Sanghyang Hujung , Kelang serta Kedah. Jerai, ing Kanjap ing Niran, sapulo kumpul dadi saji..

Pupuh 14
Kandandangan, Landa, lan uga Samadang lan Tirem ora pisah. Ing Sedu, Buruneng, ing  Kalka, Saludung, ing Solot, Pasir. Barito, ing  Sawaku, sarta di Tabalung, ing Tunjung Kutei. Lan  ing  Malano  utamane ing Tanjungpuri.

Ing sawetane tanah  Jawa, bakal dicritakake  Bali utamane Badahulu lan Lo Gajah.  Gurun sarta Sukun, Taliwang, Pulo Sapi, lan Dompo.  Sang Hyang Api, Bima, Seran, Hutan Kandali ngumpul dadi siji.

Sarta ing pulo  Gurun, sing diarani ing  Lombok Mirah (Lombok Abang ?). Lan tumeka ing Sasak kang subur kaparentah kabeh . Sarta tanah ing Bantalayan sing utama Banatayan lan uga  Luwuk. Tekan Udamaktraya sapulo kumpul.

Kang saka pulo-pulo Makasar, Buton, Banggawi Kunir, Galiyao, serta ing Salayar, Sumba, Solot, Muar. Sarta tumeka ing Wanda (n), Ambon utawa Maluku, Wanin, ing Seran, ing Timor, lan pulo-pulo liyane ..


Selasa, 23 Juni 2015

REMBUG BAB CANDHI DERMO.




Ing Negarakretagama pupuh 77 pada kapisan ana tetembungan “Nandinagara”. Tembung mau unine memper karo karo jenenge desa  panggonan candhi Derma yaiku desa Candhinagoro. Saliyane iku uga ana tembung “Waharu” kang kira-kira bisa dipesthekake panggonan iku dadi desa Waru sing saiki iki.
Kaping pindhone candhi ing Candhinagoro kasebut karan Dermo. Tembung iki apa ora saka tembung Dharrma kang ateges makam kaya ing tembung dinarmeng ing Kagenengan sing tegese dimakamake ing Kagenengan.

Ing pupuh kasebut diterangake mangkene :

Pupuh 77
1.      nahan muwah kasugatan / kabajradaran akrameka wuwusen,

içanabajra ri nadi tada mwan i mukuh ri samban i tajuɳ,

lawan tan amrtasabha ri baɳbaniri boddi (125b) mula waharu,

tampak / duri paruha tandare kumudaratna nandinagara.

Kira-kira jarwane mangkene :

Mangkono sabanjure desa kabudhan kabrajadaran bakal dituturake ,
Içanabajra , ing  Naditara, sarta ing  Mukuh, ing Sambang,  ing  Tajung,
Lan  Amretasabha , ing Bangbangi, ing Bodimula, Waharu,
Tampak Duri, Paruha, Tandara, ing Kumudaratna, Nandinagara

Katrangan :
Kabrajadaran yaiku sekte utawa alirane wong-wong kang ngrasuk agama Tantri Bajrayana
Kanthi bukti mau ateges candhi Derma wis ana nalika Negarakrtagama katulis kanthi sengkalan adri – gaja - aryyama ( gunung – gajah – srengenge ) ing taun 1287 Ç /1365 M.

Rabu, 10 Juni 2015

SESELAN IN.



Trap-trapane seselan IN lumrahe manggon ana antarane swara  mati (konsonan) lan vokal (swara urip) ning wanda kapisan. Nanging ing basa Jawa anyar ana sawenehe tetembungan kang manggone seselan IN mau ana ing purwaning tembung, yaiku ana tembung-tembung kang apurwa vokal. Pangrimbage tembung kang kaya mangkono iku satemene niru pangrimbage tembung ing basa Kawi. Tembung kang kawuwuhan seselan IN lumrahe wis arang-arang kanggo ing basa padinan, kanggone ana ing basa rinengga, basa wayang  ing pedhalangan, utawa ing kasusastran.
Gunane seselan IN yaiku kanggo mangun tembung kriya tanggap, maknane padha karo ater-ater DI. Rimbage diarani RIMBAG TANGGAP NA. Tuladha :
I.                    Seselan IN kang sumambung tembung kang apurwa konsonan.
binalang  < balang + in = dibalang
binangun  < bangun + in = dibangun
dhinupak < dhupak + in = didhupak
dinugang < dugang + in = didugang
ginanjar < ganjar + in = diganjar
ginelung < gelung + in = digelung
jinupuk < jupuk + in = dijupuk
pinitados < pitados + in = dipercaya
rinungu < rungu + in = dirungu
tinampa < tampa + in = ditampa
tinuku < tuku + in = dituku
tinulis < tulis + in = ditulis
winahya < wahya + in = diwedhar
winicara < wicara + in = diomong, dikandhakake

II.                  Seselan IN kang sumambung ing tembung kang apurwa vokal.
Seselan IN kang sumambung ing tembung kang apurwa vokal lumrahe owah dadi ING. Tuladha :
ingadhep < adhep + in = diadhep
ingadu < adu + in = diadu
ingagem < agem + in = diagem
ingaran < aran + in
ingangkah < angkah + in = diangkah
ingapit < apit + in = diapit
ingarah-arah < arah –arah + in = diarah-arah
ingasta  < asta + in = diasta
ingidak < idak + in = diidak
ingirid < irid + in = diirid
ingiring < iring + in = diiring

III.                Konfik seselan IN lan panambang AN
Tembung-tembung kang kawuwuhan seselan IN banjur kawuwuhan panambang AN (konfik IN – AN) tegese padha karo tembung kang kawuwuhan ater-ater DI lan kawuwuhan I (konfik DI –I). Rimbage diarani RIMBAG TANGGAP I KRIYA. Tuladha :

ginrayangan < grayang + in + an = digrayangi
ingalangan < alang + in + an = dialangi
inganggonan < anggon + in + an = dianggoni
ingideran < ider + in + an = diideri
lineksanan < leksana + in + an = dileksanani
rinemenan < remen + in + an = diremeni, disenengi
rinenan < rena + in + an = direnani , disenengi
sinembadan < sembada + in + an = disembadani
tinampanan < tampa + in + an = ditampani
tinulisan < tulis + in + an = ditulisi
tinutuhan < tutuh + in + an = ditutuhi


IV.                Konfik seselan IN lan panambang AKE (AKEN).
Tembung kang nganggo konfik IN + AKE (AKEN) arang banget kanggo ing basa padinan. Sanajana ing buku-buku sastra uga arang tinemu. Rimbage diarani RIMBAG TANGGAP KE KRIYA. Tuladha :
kinanthilaken < kanthil + in + aken = dikanthilaken
rinaketake < raket + in + ake = diraketake
winulangken < wulang + in + aken (ken) = diwulangake

Pengikut

Matur Nuwun ...