Kamis, 28 Mei 2015

ATER-ATER PI



Gunane ater-ater PI kanggo mangun tembung aran.

Trap-trapane ater-ater PI bares wae, tuladha :
piadu (kw)        < pi + adu           = padu, papadon
piala (kw)         < pi +  ala           = panggawe ala
piandel              < pi +  andel
piangkah (kw)   < pi +  angkah    = pangangkah
piangkuh (kw)   < pi +  angkuh    = umuk
pianjur (kw)       < pi +  anjur      = pangarep, panganjur
piawon              < pi +  awon
pidosa (kw)       < pi +  dosa         = ukum, paukuman
pidhuwung         < pi +  dhuwung = rasa getun, kedhuwung
piguna               < pi +  guna
pikajengan         < pi +  kajeng + an
pikantuk            < pi +  kantuk
pikarepan          < pi +  karep + an
pikekah             < pi +  kekah
pikoleh              < pi +  koleh
pikrama             < pi +  krama      = ningkah, laki - rabi
pikudhung          < pi +  kudhung = layang turunan, layang kekancingan
pikukuh              < pi +  kukuh
pilakon               < pi +  laku + an
pilampahan        < pi +  lampah + an
pilapuran           < pi +  lapur + an
pilara                 < pi +  lara
pilenggah            < pi +  lenggah
pilulusan              < pi +  lulus + an = idin, palilah
pilungguh            < pi +  lungguh
pirampungan       < pi +  rampung + an
pirembagan        < pi +  rembag + an
pirembugan        < pi +  rembug + an
pirena                   < pi +  rena
pisakit                   < pi +  sakit
pisuka                   < pi +  suka
pisungsung         < pi +  sungsung
pitakon              < pi +  takon
pitedah              < pi +  tedah
piterang             < pi +  terang      = katrangan
pituduh               < pi +  tuduh       = kang dituduhake, pitutur
piturut                < pi +  turut
pituwas              < pi + tuwas        = opahan lsp kanggo leliruning kangelan
piutang               < pi +  utang       = utang
piwadul              < pi +  wadul
piwales               < pi +  wales
piweling              < pi +  weling
piwulang             < pi +  wulang

Kamis, 07 Mei 2015

SEKALIYAN APA SEKALIHAN ?




Tembung kalih, kekalih, sekaliyan, kaliyan, kalihan arupa tembung krama. Mula yen digoleki lajere ing tembung basa Jawa Kuna ora bakal tinemu. Tembung krama anane sawise jaman Mataram kang karan basa Jawa Anyar.

Tembung kalih asale saka basa ngoko loro. Tembung andhahan liyane kang kramane nganggo “LIH” nduweni teges “loro”. Tuladha :
loro = kalih
karo = kalih
kekaro (ne) = kekalih
sakloron = kekalih.
Tembung-tembung mau nduweni teges loro. Dene tembung kang wanda wekasan “RO” ora dikramakake “LIH” Tuladha :
Jenang-BARO-BARO  : jenang putih njur diwenehi abang nganggo gula klapa. Sanajan nduweni teges loro nanging ora dikramakake jenang BALIH-BALIH.
BARO : abang loro putih loro (istilah keplek)  uga ora dikramakake BALIH.
JERO : lebet
GERO = nangis bengok-bengok (seru).
JARO = cagaking pager pring.
Tembung-tembung mau ora dikramakake nganggo “LIH”.

Banjur tembung wod (akar kata ) RO mau yen dikramakake LIH andhahane kepriye ?
kalih + an > kaliyan apa kalihan ?
se + kalih +an > sekaliyan apa sekalihan ?
Jalaran asale saka  (wanda) tembung LIH  becike KALIHAN lan SEKALIHAN.
Tuladha panganggone :
1.      Ujungsabata tumamèng kapatihan | watara têngah wêngi | Ki Apatih Wahan | apan dèrèng anendra | AKALIHAN lan kang rabi | Ki Arya Wahan | angling marang kang rayi ||
2.      Sigra ingêmban tumuli | anulya binêkta minggah | dhatêng titihan garêbong | sang nata nitih KALIHAN | sigra umangkat sira | kôndur dhatêng Majalangu | kang wadyabala sumahab || (babad Tanah Jawi)
3.      Sampuning tabe kula saudara Tuwan Juru Basa Wintêr.
Wiyose panjênêngan kula maringake layang sing dijarwani abdi kula bocah kaliwon ing kadipatèn, Si Ngabèi Rônggawarsita, ing sanikine êmpun dadi, asarêng kalihan sêrat punika, KALIHAN malih saudara, panjênêngan kula dangu kalih saudara, saudara punapa pun olèh malih layang caritane Prabu Bonangparte ing Prangkrih, panjênêngan kula mundhut pêkabaran.
Ing kraton Surakarta ping 6 Pasa Alip ôngka 1771.( Kangjeng Susuhunan kepada Winter, 30 September 1843. Arsip dan Sejarah | Surakarta #678.)

Nanging perlu dimangerteni, ing bausastra Poerwadarminta , kaca 182
kalih  (k): 1. loro; 2 (pac) : karo, lan
kalihan (k)  (ak) : karo, lan; kac : kaliyan.
kaliyan (k) : karo, lan ; apa iku dianggep tembung anyar kang ora magepokan karo teges loro  utawa dianggep aksara mandaswara ?
Sumangga.

Rabu, 29 April 2015

KUCING





(Jeneng ilmiyahe Felis silvestris catus utawa  Felis catus) jinise kewan mamalia karnivora (kewan kang mangan daging) saka kulawarga felidae.
Kucing  basa Kawine : kusangka, kusingha, kusmangga, wildula, lindhika, pusa, posiya, pawasa. Kucing alasan = kuwuk, kucing lanang = widhala.
Kucing wis urip bebarengan karo manungsa kira-kira wiwit 6.000 taun sadurunge Masehi. Wong Mesir kuna migunakake kucing kanggo njaga pari ing lumbung supaya ora dipangan tikus.
Ing wektu iki kucing dadi salah sawijine kewan kang akeh diingu ing wong. Kucing sing garis turunane dicathet kanthi resmi diarani kucing TRAH utawa galur murni (pure breed), kayata : kucing Persia, kucing Siam, kucing Manx, lan kucing Sphinx. Saliyane iku arupa kucing alasan utawa kucing kampung.
Pêthèk ala bêciking Kucing, kaya ta:
Kucing kang awulu
1. Lorèk kêmbang asêm, buntut dawa, ala watêke, boros kêrêp kelangan.
2. Irêng sikile papat pisan pancal putih, bêcik lêksanane, kang ngingu suka wirya, akèh rijêki têka.
3. Irêng mulus buntut dawa, ala watêke aran: putra kajantaka, putih gêtihe kang ngingu.
4. Irêng lambung kiwa tembong putih, bêcik lêksanane, aran: rêmbulan kanginan, katêkan sasêdyane.
5. Lorèk irêng buntut dawa, ala watêke aran: dhandhang sungkawa, kêrêp prihatin lan asring tukaran, adoh rijêkine.
6. Putih mulus, lambunge kang têngên tembong irêng, aran: wulan purnama, bêcik watêke, bêgjane nutug.
7. Irêng êndhase bêlang putih têrus marang cangkêm, ala watêke, aran: durjana kêkêthu, sabarang lakune kawadaka.
8. Putih êndhase irêng, watêke bêcik, gêdhe mangunahe, aran: bujôngga mêngku.
9. Sadhengah wuluning kucing yèn buntute putih dawa ala watêke, aran: wisa tumama, pêcah kulite kang ngingu.
10. Sadhengah wuluning kucing yèn kuliting èpèk-èpèke têrus karo cangkême matane (putih padha putih enz) bêcik watêke aran: satriya wibawa.
 11. Sadhengah wuluning kucing, yèn kupinge karo pisan pêrut, ala watêke, aran: tampar taliwangsul, kang ngingu kabêndana.
12. Gigire dalèr putih têrus maring cangkême, watêke bêcik, aran pandhita lêlaku.
13. Gigire dalèr irêng têrus ing buntute, watêke ala, aran: kala ngumbara, kang ngingu ana ing paran nêmu pakewuh.
14. Gigire tembong, watêke bêcik, aran: sônggabuwana, linulutan dunya.
15. Dhadhane dalèr putih têrus ing buntute, watêke ala, aran: baya ngangsar kang ngingu bilai ana ing banyu.
16. Saulês-ulêse bisu, watêke bêcik, aran: wisnutôndha, gêdhe halate, ora kêna siniya-siya.
17. Awake tutul, buntute putih, watêke ala, aran lintang kumukus, susah sarta gêringên kang ngingu, nyarang anak, nyuda priya?
18. Yèn ana kucing duwe unyêng-unyêngan ing êndhas, ing dhadha sarta ing gigir, watêke bêcik bangêt, kang aran kucing candramawa utawa rêkathasura, rahayu kang ngingu.
Mungguh kucing-kucing iku mau kabèh yèn tinêmu ala, môngka bundhêl buntute iku sirna alane kari bêcike, luwih manèh yèn wulune tinêmu bêcik sarta bundhêl buntute, iku saya luwih bêcik.

Ulese kucing :
1.      Kêmbang asêm a. lorèk irêng putih . b. lorèk putih kuning
2.      Kêmbang bênguk lorèk irêng
3.      Watak kêton, tlapakan putih.
Satêngahing kaol, kucing iku dadi kalangênane Kangjêng Nabi Mukhamad Salalahu Ngalaihi Wassalam, kajaba lulute marang manungsa, gêdhe paedahe,
Kucing côndramawa, kalangênane Bagawan Andongdhadhapan sarta Rêsi Gadhingpawukir ing Mêndhang Agung, kang ngalahake tikus jinada anake Puthut Jantaka.

Pengikut

Matur Nuwun ...