ROLAK GUBENG.

 

Gambar 1 : Prau kang ngliwati rolak Gubeng taun 1920.

Wiwit jaman kuna-makuna kali nduweni piguna kang gedhe banget. Saliyane kanggo oncoran sawah kali uga kanggo sarana angkutan barang utawa transportasi. Miturut sejarah wiwit jaman Prabhu Airlangga mbendung utawa nggawe dhawuhaning kali Brantas ing Waringin Pitu. Kali Brantas dibendung supaya banyune bisa diatur. Kali dipecah dadi telu, sing kidul ngliwati Porong, sing tengah ngliwati Terung, sing ngalor dadi kali Surabaya.

Ditulis ana ing prasasti Kamalagyan kali kang mili mangalor ndadekake para sudagar lan para nangkodha padha golek barang dagangan manghulu (mudhik) menyang Ujung Galuh. Endi sing dikarepake Ujung Galuh isih darung pati cetha. Apa Ujung Galuh Surabaya, Megaluh (Jombang) apa Watu Galuh (Jombang). Prekara iku kareben digagas para ahli sejarah.

 Gambar 2 : Rolak Jagir Wanakrama taun 2020. 

Mligi kanggo Surabaya, ing jaman Walanda kali Maas isih kanggo sarana angkutan barang kang wigati. Ing taun 1879 pamarentah Walanda mbendung kali ana ing Gubeng (Rolak Gubeng), Wanakrama (Rolak Jagir) lan Gunungsari (Rolak Gunungsari). Rolak utawa dham mau diangkah  kanggo ngoncori sawah, kanggo nanggulangi banjir sarta kanggo nyedhiyani banyu omben kanggo wong Surabaya. Mligi kanggo dham Jagir sejene kanggo ngendhaleni banjir uga kanggo pasedhiyan banyu omben (PAM).

Gambar 3 : Rolak Gunungsari taun 1930.

Banjur kepriye nasibe prau-prau kang ngemot barang sawise ana bendungan, apa ora kepalang?  Jalaran dhuwure banyu ora padha mesthi wae prau ora bisa milir utawa mudhik. Supaya prau bisa lancar banjur digawekake cara. Carane yaiku nggawe kanal ana sapinggire dham. Kanal mau ana lawange loro. Ilir karo udhik. Yen prau saka ilir utawa ngisor – lumahe banyu luwih endhek --  prau mlebu dhisik menyang kanal, lawange ngisor banjur ditutup.  Lawang sing dhuwur banjur dibukak baka sethithik nganti lumahing banyu padha karo lumahing banyu sing ana dhuwur. Sawise lumahe banyu padha, lawang dibukak kabeh. Prau bisa liwat kanthi slamet menyang dhuwur. Mangkono suwalike.

ALUN-ALUN SURABAYA.

Alun-alun tegese pelemahan jembar ing sangarep tuwin  saburining kraton  (ngarep kabupaten, satengahing kutha) (WJS Poerwadarminta, kaca 7). Samono uga ing basa Jawa kuna, alun-alun tegese lapangan pesagi ing ngarepe kraton (PJ. Zoetmulder, kaca 27).

Ana ngendi dununge alun-alun Surabaya? Yen bocah-bocah saiki cetha ora ana sing ngerti. Ngertine  saiki bokmanawa mung Alun-alun Perak utawa Alun-alun Conthong . Diarani alun-alun Conthong jalaran wujude pancen kaya conthong. 

Yen panjenengan tindak saka Tunjungan ngalor , mlebu dalan Gemblongan, banjur Heerenweg (dalane para tuwan-tuwan) utawa dalan Pasar Besar. Pasar Besar, pasare wis ilang mung kari dadi jeneng dalan. Banjur mlebu  dalan Alun-alun (Aloon-aloon). Dalan Aloon-aloon iki saiki diarani dalan Pahlawan. Sacedhake dalan Aloon-aloon pancen ana alun-alune utawa lapangan.

Salore Aloon-aloon ana dalan Regentstraat saiki dalan Kebon Raja (Kebon Rojo), dalan menyang kabupaten.  Dene alun-alune dadi Tugu Pahlawan.

Monumen Tugu Pahlawan iki dibangun nalika taun 1952  lan diresmekake Presidhen Soekarno tanggal 10 Nopember 1952, kanggo mengeti labuh labete para pahlawan nalika ngukuhi kamardikan. Anane Dina Pahlawan  10 Nopember ya saka lelabuhane para pejuang bela negara.

Ing sangisore plataran Monumen Tugu Pahlawan  -- ing jero lemah sing jerone 7 meter – ana museum kanggo mengeti lelabuhane para pahlawan. Museum iki diresmekake tanggal 19 Pebruari 2000 dening Presidhen K.H. Abdurrahman Wahid.

Ing sawetane Tugu Pahlawan ana Kantor Gubenur Jawa Wetan.  Ing platarane kantor Gubernur ana pathok sing dadi titik 0 km Surabaya.

Gambar 1 : Monumen Tugu Pahlawan.

Gambar 2 : Alun-alun Conthong taun 1940.

Gambar 3 : Gambar kar Aloon-aloon lan dalan Aloon-aloon.