TEMBUNG PANGGANDHENG, KATA PENGHUBUNG, KONJUNGSI (4)

Tembung panggandheng subordinatif

Tembung panggandheng subordinatif yaiku tembung panggandheng kang nggandheng klausa loro utawa luwih kang nduweni status sintaksis sing ora sadrajat.

Wernane :

1.      Tembung panggandheng kang mratelakake wektu,  kayata : sawise, sadurunge, wiwit, nalika, duk nalika, sauntara, sasuwene, nganti.Tuladha :

1.1.   Aku sarapan dhisik sadurunge mangkat sekolah.

1.2.   Dheweke nduweni lara owah wiwit ditinggal mati bojone.

1.3.   Pak Samin lagi nyambut gawe ana sawah nalika anake teka saka Surabaya.

1.4.   Aku nunggu ana ngarep kantor sasuwene bapak njupuk bayaran.

1.5.   Bapake isih tetep nesu nganti Amin nglakoni apa sing diprentahake.

2.      Tembung panggandheng kang mratelakake sarat, kayata: yen, manawa.

2.1.   Kowe isih tetep bodho yen kowe ora gelem sinau.

2.2.   Manawa kowe ora gelem ndandani tingkah lakumu, bapakmu ora bakal aweh pangapura marang kowe.

3.      Tembung panggandheng kang mratelakake upama, kayata: saupamane, upama

3.1.   Saupamane dheweke gelem sinau mempeng, mesthi entuk nomer siji.

3.2.   Dheweke ora bakal kangelan saupamane gelem ngrungokake pituture wong tuwane.

4.      Tembung panggandheng kang mratelakake tujuan, kayata: supaya, kareben.

4.1.   Wong-wong padha kerja bakti ngresiki kalen supaya omahe ora kebanjiran.

4.2.   Andri tansah nggawe lelucon kareben adhine meneng anggone nangis.

5.      Tembung panggandheng kang mratelakake surasa lelawanan utawa kosok balen (konsesif), kayata: sanajan, sanajana, nadyan, arepa.

5.1.   Sanajan direwangi nyambut gawe rekasa, meksa during bisa nyukupi kabutuhane saben dinane.

5.2.   Nganti saiki during bisa dadi PNS, sanajana wis melu tes bola-bali.

5.3.   Apa kowe tetep tresna nadyan aku bocah gunung?

5.4. Arepa direwangi niba tangi yen durung kapareng dening Gusti mesthi ora kasil.

6.      Tembung panggandheng kang mratelakake surasa kaya, kayata: kaya, kaya-kaya,

6.1.   Bandhane akeh banget kaya-kaya ora entek pitung turunan.

6.2.   Tingkah lakune nganeh-anehi kaya kere munggah bale.

7.      Tembung panggandheng kang mratelakake sebab, kayata: sebab, jalaran, amarga, mergane.

7.1.   Amat ora sida mangkat menyang Jakarta jalaran ora diwenenhi sangu.

7.2.   Sudar ora mlebu sekolah sebab mbahe wedok ninggal donya.

7.3.   Wong-wong desa iku ora bisa liwat amarga kretege ambrol.

8.      Tembung panggandheng kang mratelakake akibat, kayata: nganti, mulane, mula

8.1.   Papan ing kene iki gawat kaliwat-liwat,mula padha sing ngati-ati.

8.2.   Olehe nyambut gawe ora ngetung wektu nganti kulawargane kapiran.

8.3.   Panggawe iku bakal bali tumanduk marang awake dhewe mula aja sawiyah-wiyah marang liyan.

9.      Tembung panggandheng kang mratelakake minangka katrangan, kayata: yen

9.1.   Sukamta kandha yen Sarjana ora bisa teka.

9.2.   Saben wong ngerti yen dheweke kuwi sawijining wong kang digsura.

9.3.   Kowe kudu weruh yen pakulinan muring-muring iku ora becik tumrap kasarasan.

Ana candhake ...

TEMBUNG PANGGANDHENG, KATA PENGHUBUNG, KONJUNGSI (3)

B.Tembung panggandheng ing sajroning ukara (Konjungsi Intrakalimat)

Tembung panggandheng ing sajroning ukara (konjungsi intrakalimat) yaiku tembung panggandheng kang nggandheng tembung karo tembung, frasa karo frasa, utawa klausa karo klausa. Tembung panggandheng iki diperang dadi telung werna, yaiku:

1.      Tembung panggandheng koordinatif.

2.      Tembung panggandheng subordinatif.

3.      Tembung panggandheng korelatif.

Tembung panggandheng koordinatif

Tembung panggandheng koordinatif yaiku tembung panggandheng kang nggandheng tembung karo tembung , frasa karo frasa, utawa kalusa karo klausa kang kalungguhane sadrajat.

Werna-wernane tembung panggandheng koordinatif:

1.      Tembung panggandheng kang mratelakake muwuhi utawa nambah. Tuladha: lan, kaliyan, karo, sarta, kalawan, lawan

1.1.   Aku lan kowe saiki kudu sowan menyang daleme pak guru.

1.2.   Siti kaliyan Marni mlampah sesarengan.

1.3.   Mardiyanti karo adhine mlaku-mlaku ing alun-alun.

1.4.   Omah welit lan omah jogan lemah dibantu Negara.

1.5.   Wardi nyapu latar ngarep lan Warni ngiseni jedhing.

1.6.   Indonesia lagi grengseng mbrantas korupsi lan mbangun Negara.

Katrangan:

Tembung “lawan” sejene ateges mungsuh uga ateges lan. Nanging tembung lawan saiki wis ora kanggo  ing pacelathon, mung dianggo ing tembang-tembang, basa rinengga, utawa ing buku sastra. Tuladhane: rina lawan wengi, bapak lawan ibu, lsp.

2.      Tembung panggandheng kang mratelakake teges kosok balen. Tuladha: nanging.

2.1.   Kardi iku ora pinter nanging dheweke rada kemaki.

2.2.   Adi sinaune mempeng banget nanging dheweke ora gelem nyambut gawe.

2.3.   Pak Sastra samenika boten nyambut damel, nanging piyambakipun boten nate wonten griya.

2.4.   Omah iki gedhe banget nanging katon singup.

3.      Tembung pangandheng kang mratelakake teges pilihan. Tuladha: apa, menapa, utawa, utawi.

3.1.   Kowe mangkat menyang Jakarta apa mulih menyang Surabaya?

3.2.   Kowe milih sing abang apa sing ijo?

3.3.   Panjenengan kula aturi mundhut ingkang ageng menapa ngersakaken ingkang alit?

3.4.   Pilihen klambi sing abang, sing kuning, utawa sing biru, banjur gawanen mrene.

 Ana candhake ...

TEMBUNG PANGGANDHENG, KATA PENGHUBUNG, KONJUNGSI (2)

A.Tembung panggandheng antarane ukara siji lan ukara liyane.

Tembung panggandheng antarane ukara. Tembung panggandheng antarane ukara yaiku tembung panggandheng kang nggandheng ukara siji karo ukara liyane. Mula saka iku tembung panggandheng iku aksara kapisan katulis nganggo aksara gedhe.

Jinise tembung panggandheng antarane ukara antara liya:

1.      Tembung panggandheng kang mratelakake makna kang kosok balen saka ukara sadurunge, tuladha : sanajana mangkono,

Saben dina Aminah ora diwenehi blanja dening bojone. Sanajana mangkono dheweke isih tetep tresna.

2.      Tembung panggandheng kang mratelakake terusane prastawa utawa kahanan kang ana ing ukara sadurunge, kayata: sawise iku,

Rampung mangan, kabeh padha pamitan marang sing ditinggal. Sawise iku banjur padha budhalan.

3.      Tembung panggandheng kang mratelakake bab, prastawa utawa kahanan saliyane kahanan kang wis disebutake sadurunge, kayata: saliyane iku, lan maneh.

Ing jaba kahanan peteng dhedhet lelimengan, ora ana wong kemliwer siji-sijia. Saliyane iku keprungu swarane manuk kokok beluk kang gawe mirise ati.

4.      Tembung panggandheng kang mratelakake kahanan suwalike katimbang kahanan ing ukara sadurunge, kayata: suwalike,

Kowe aja gampang ndakwa marang wong sing durung cetha nglakoni. Suwalike adhimu aja gampang- gampang nesu yen ana wong alok kelangan.

5.      Tembung panggandheng kang mratelakake kahanan sabenere saka ukara sadurunge, kayata: sejatine, sabenere, lugune,

Manungsa diwenehi wenang nembus langit. Sejatine ora ana manungsa kang bakal bisa nembus langit.

6.      Tembung panggandheng kang nduweni teges ngluwihi saka ukara sadurunge, kayata: malah, malah-malah, malahan, mandar

Aku dhek wingi nembung nyilih dhuwit marang Ami,dheweke ora menehi. Malahan dheweke kandha yen utange akeh.

7.      Tembung panggandheng kang mratelakake kahanan kang kosok balen saka ukara sadurunge, kayata: nanging, ananging.

Garapan sing kene numpuk, sing ana kana durung kecandhak. Nanging kepriye maneh wong garapan iki wis dadi kuwajibanku.

8.      Tembung panggandheng kang mratelakake akibat saka kahanan ing ukara sadurunge, kayata: kanthi mangkono, mula saka iku

Pamrentah ngundhakake bayare para guru. Kanthi mangkono para guru kudu bisa ngundhakake mutune pendidikan Indonesia.

9.      Tembung panggandheng kang mratelakake kedadean kang ndhisiki utawa sawise bab kang ana ing ukara sadurunge, kayata: sadurunge iku, sawise iku.

Aceh kablebeg tsunami kanthi nggawa korban atusan ewu wong. Sadurunge iku akeh bencana alam kang nrajang Indonesia.

 Ana candhake ...